بخش چهارم:

کوفه و اهل کوفه

 کوفه شهری است در مجاورت نجف و چسبیده به آن . مثل نسبت شهر ری و تهران یا چالوس و نوشهر. آب و هوای کوفه معتدلتر و قابل تحمل  تر از نجف است . قدمت تاریخی آن هم نزدیک به دویست سال بیشتر از نجف است. نجف ، در زمان امام صادق علیه السلام بعنوان محل دفن امیرمومنان علیه السلام معرفی شد و اولین بنا را بر قبر شریف آن حضرت ، هارون عباسی بنا کرد. درس آشکار روزگار به ما نشان داد که خداوند خود را بدهکار خدمتگزار به علی نمی گذارد! هر چند که این خدمتگزار هارون باشد! هارون خود در بنای مجللی به خاک سپرده شد ( جایی که امروزه حرم آقا علی بن موسی الرضا علیه السلام است). و از آنجا که هیچ ارادتی در دل به حضرت امیر نداشت، زائران قبر او نیز هیچ ارادتی به او ندارند!

در شرق کوفه محله های عقب مانده و در مرکز و غرب کوفه خانه های بهتر قرار دارد. خیابان مستقیمی که از نجف به کوفه می رسد شاهد ترافیک دائم است. کوچه ها و خیابانهای فرعی این منطقه با اسلوب امروزی شکل گرفته و خانه های ویلایی خوبی را در خود جای داده است. کوفه ، از زمان عمر به پیشنهاد حضرت امیر بنا شد. اقوام مهاجر با خانواده خود در این شهرک اسکان یافتند و کارشان عمدتا نظامی بود. با بخلافت رسیدن حضرت امیر ، ایشان به سبب مشکلات داخلی منطقه عراق، به کوفه آمده و در این شهر سکنی گزید. و اینجا دارالخلافه شد.

 نام کوفه بی درنگ در ذهن همه ما « بی وفایی» را متبادرمی کند. حال آن که ، ظلم بر اهل بیت در مدینه هم بود. در مکه هم بود. در بصره هم بود . در شام هم بود! و هیچکدام هم با هم قابل مقایسه نیستند. تنها تفاوت کوفه این بود که در سایر شهرها این آزار و اذیتها از روی کینه و دشمنی با خود پیامبر و یا خاندان پیامبر صورت می گرفت ولی در کوفه، جهل و غفلت مردم شیعه و مجب علی باعث بروز این فاجعه شد! مردمی که به علی وفادار بودند با فریب عبیدالله از امام خود روی برگردانده و به جنگ او رفتند. ( بعدا هم هشیار شده و پشیمان شدند . ولی زمانی که کار از کار گذشته بود) عبیدالله توانست مخالفت با یزید را بر اساس آموزه های دوران ابوبکر و عمر ، بعنوان مخالفت با امیر المومنین تعبیر کند! ( واژه امیر مومنان مختص به حضرت علی علیه السلام است و بکار بردن آن برای سایر ائمه هم مجاز نیست ) او چنین بیان کرد که مخالفت با حاکم ، مخالفت با خود پیامبر و خدا است! سپس امام حسین را به عنوان کسی که از قرابت و خویشاوندی خود با پیامبر سوء استفاده کرده و به دلیل دنیا طلبی و قدرت خواهی سر به شورش (خروج) گذاشته، معرفی نمود!! اوج مظلومیت امام حسین در این نکته هاست! شاید آن چه که ما باید از عبرتهای عاشورا بدانیم ، همین حرفها است. شعارهای عوام پسندانه ای که عبیدالله داد برای خیلی ها موثر افتاد و بقیه هم با تهدید و ارعاب و زندان و تطمیع و .. از میدان بدر رفتند و شد آنچه که شد!

در روایات آمده که در آخر الزمان ، حضرت مهدی سلام الله علیه ، این شهر را بعنوان مرکز حکومتی و محل زندگانی خود برمی گزیند و شهر رشد می کند تا خانه هایش به کربلا می رسد! و .. این نشانه عاقبت خوب کوفه و اهل کوفه است . ای کاش آن زمان ما اهل کوفه باشیم!

مقایسه کوفه با سالهای قبل:

من سالهای قبل کوفه را ندیده ام و راستش تا بحال کوفه را دقیق و درست نگشته ام . اما اماکن زیارتی ای که در کوفه و مسیر نجف به کوفه هستند، همگی در طی سالهای اخیر بازسازی و تعمیر اساسی شده اند: مرقد کمیل ، مسجد حنانه ، مرقد میثم ( در حال بازسازی کامل) ، مسجد کوفه ( صحن و شبستان و محوطه بیرون) مرقد هانی و مرقد مسلم و مرقد مختار و مسجد سهله ( در حال بازسازی) . جاده ها و خیابانهای کوفه هم در دست تعمیرات اساسی اند و احتمالا در سالهای آینده مسیر نجف به کوفه اصلاح خواهد شد.

خانه منسوب به حضرت امیر علیه السلام

خانه اس است در نزدیکی مسجد کوفه که می گویند محل زندگی حضرت امیر بوده است . سبک معماری آن به حدود سیصد سال تا دویست سال قبل بر می گردد. ولی متولیان آن ، اقدام به نامگذاری اتاقها و ... کرده و از هر بهانه ای برای جذب پول زائران ایرانی دریغ نمی کنند. از جمله فروش آب چاه ! آب این چاه که چند سالی است با پیگیری ایران و نظر مساعد آیت الله سیستانی درش را بسته اند، از جمله آبهای سطحی و بسیار آلوده کوفه است و فروش آن به زائران و عاشقان حضرت امیر، ظلمی نابخشودنی بود. از این گونه آبها در جاهای دیگر هم یافت می شود! مثلا در داخل قبرستان وادی السلام کنار جایی که معلوم نیست به چه سبب آن را مقام صاحب الزمان نامیده و ناندانی خوبی برای متولیانش شده است!

آرامگاه میثم تمار

پیش از این آرامگاه میثم بسیار کوچک بود. اما اکنون در حال ساخت بنای معظمی هستند . میثم اصالتا ایرانی و از موالیان بود. حضرت امیر او را خریده و آزاد کرد و نام او را میثم گذاشت. او از اصحاب سر حضرت محسوب می شود و ده روز قبل از ورود امام حسین دستگیر و به جرم حمایت از امام به شهادت رسید . قبلا درباره میثم داستانی را از فرد فاضل و دانشمندی شنیده بودم که برای همسفران نقل کردم ولی بعد از مراحعت به ایران منبع این داستان را نیافتم و نمی دانم که صحیح است یا غلط ؟ و چون ممکن است از زبان من در جای دیگری نقل شود آن را با تاکید بر عدم اطلاع از صحت و سقم  در این جا دوباره نقل می کنم: گویند ابن عباس سعی کرد تا اسراری را که میثم از علی علیه السلام شنیده از او بشنود. روزی با میثم از کنار درختی گذشتند. میثم گقت: ابن عباس! من این درخت را بسیار دوست می دارم. چون علی به من فرمود که تو را به این درخت بسته و به جرم دفاع از ولایت زبان از کامت بیرون می کشند و شهید می شوی!  ابن عباس با ناباوری بر میثم نگریست و در دل این آیه را زمزمه کرد: وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ سوره لقمان آیه 34 (و بقیه آیه که می فرماید إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ و ارتباط علی علیه السلام با خداوند علیم خبیر را از نظر دور داشت!) سپس هر چه از میثم شنیده و نوشته بود را  به فرات  انداخت تا روزی که بر آن درخت گذشت و او را دید که وعده مولایش درباره اش به حقیقت پیوسته و بر سادگی فهم خویش حسرت خورد.

(حال اگر کسی منبع تاریخی این داستان را یافت در قسمت یادداشت برایم یادداشت بگذارد)

مسجد کوفه ( تصور رایج و اشتباه مردم درباره سقف مساجد)

مسجد کوفه محوطه ای محصور بین دیوارهای بلند است و اعمال و آدابی دارد. برای حضرات پیامبران و امامان و جبرئیل و .. که انجام همه آنها کمی سخت و خسته کنند ه است اما برای کسی که حال دعا و نماز دارد شیرین و سیراب ناشدنی است. در ضلع جنوب غربی این مسجد محوطه ای را دیوار کشی کرده و مسقف کرده اند و تصور عامه بر این است که مسجد اصلی آنجاست! حال آن که مسجدها اساسا در اسلام فاقد سقفند و بنای سقف بر مساجد تا قبل از ظهور امام زمان مجاز شمرده شده و پس از آن ، حضرت خود درباره سقف مساجد تصمیم می گیرند که بمانند یا خراب شوند و در برخی روایات آمده که دستور تخریب سقف های مساجد و گنبدها و مناره های بلند و رواقها را داده و فقط سایبانی چون سایبان حضرت موسی را مجاز می دارند ( والله اعلم) به هر حال ، این مسجد، و مسجد سهله و مسجد الحرام فاقد سقند!

در سمت شرق مسجد آرامگاه مختار و مسلم و هانی بن عروه است و حیاطی که قبلا این مناطق را به هم متصل می کرد در دست ساخت و ساز قرار گرفته است.

من در تمام دفعاتی که به زیارت هانی موفق شدم، هنگام زیارت خیلی احساس کوچکی و سرافکندگی داشتم . تا این که مدیر کاروان ما به این نکته اشاره کرد و گفت که هانی شخصیت بزرگ و عجیبی بوده و در هنگام زیارتش این بزرگی و عظمت را درک می کند! معلوم شد که این احساس بین ما دو نفر مشترک بوده است.

 از جمله موارد قابل توجه، شکاف هولناکی است که در دیواره غربی مسجد کوفه از سمت بیرون پدیدار شده است. این نکته از آن جهت قابل توجه است که فرو ریختن دیوار مسجد کوفه از سمت خانه ابن مسعود ( نامشخص) جزء علائم نزدیک شدن ظهور ذکر شده است. البته قبلا هم دو بار دیواره مسجد کوفه فرو ریته و تعمیر شده که از این سمت نبوده است.

مسجد سهله

این مسجد نیز آدابی شبیه مسجد کوفه دارد . با این تفاوت که مختص شیعیان دوازده امامی است و اسماعیلیه و زیدیه به آن نمی آیند. حیاط مسجد هنوز خاکی است و سنگفرش نشده است. در سمت قبله بنای معظمی در حال ساخت است که هیچ نقشه و ماکت و تصویری برای آگاهی زائران از طرح کلی بنا نصب نشده است. این مسجد خانه اقامتی حضرت مهدی سلام الله علیه خواهد شد و شیعیان کمک های بیدریغ و بسیاری برای حفظ آن می کنند . مسئولین مسجد برای جلب کمکهای ایرانیان ، قبضهای زیبایی در ارزشهای مختلف 2000 تومانی ، 3000 تومانی و بالاتر طراحی و چاپ کرده که با استقبال ایرانیان مواجه می شود. عده ای از همین قبضها برای سوغاتی می خرند و به عاشقان امام زمان هدیه می کنند. سندیت انتساب این مسجد به امام زمان و آداب آن بسیار محکم است و هیچ سنخیت و تشابهی با ماجرای مسجد جمکران ندارد.

آرامگاه کمیل

در مسیر نجف به کوفه، محوطه ای دایره ای شکل در محله ای مسکونی که ظاهرا قبرستان محل بوده است. بازسازی آن یک دو سال پیش به پایان رسیده و حرم زیبا و آرامش بخشی ساخته شده است.

مسجد حنانه

نزدیک به مرقد کمیل، مسجد حنانه قرار دارد. دیوان وقف شیعی وابسته به مجلس اعلی این مسجد را بازسازی کرده و می گویند محل توقف سر مبارک حضرت سیدالشهدا بوده و درخت یا دیواری به نشانه تعظیم خم شده و صدای ناله ای از آن بلند شده است . لذا مسجدی در این محل ساخته شد به نام مسجد حنانه یعنی ناله زن. شبستان زیبا و دستشویی های تمیز و مرتب ان معروف است. خستگی زائران با ادای یک نماز تحیت در این مسجد به در می رود.

کمی بالاتر در نزدیکی همین مسجد، کمیته امداد است که کمکهای مردم را برای رسیدگی به محرومان و فقرای کوفه و نجف سازماندهی می کند.