بخش سوم:

روضه خوانی ها در صحن مطهر

مداح ها در غیاب سخنرانان و روحانیون، میدان دار صحن می شوند. آنها وقتی که مردم در انتظار نماز جماعت در صفها نشسته اند ، بر می خیزند و با دادن یک دو شعار صلوات، حضور خود را به سایر مداحها اعلام می کنند و این به معنای آن است که «من بعد از نماز اینجا مداحی دارم»! بعد از نماز هم هنوز تعقیبات نگفته، از ترس رقیب بلند می شوند و با دعای اللهم کن لولیک یا چیزهای دیگر میدان را بدست می گیرند و از آن پس جمعیت حالت دایره ای به دور او می نشینند.

بعد از نمازها، تعداد مداح ها معمولا به دو یا سه تا می رسد، محل آنها باید فاصله ای داشته باشد تا صداها مخلوط نشود، به همین خاطر یک مداح جلوی ایوان طلا، یکی پشت امام جماعت در سمت قبله ، دیگری در قسمت زنانه جلوی ناودان طلا و گاه یکی هم در پشت سر حضرت ( همان محلی که صبحها سخنرانی برقرار است) می خوانند.

استقبال مردم و زائران از این برنامه ها خوب است. بخصوص که متنوع است و می توانند انتخاب کند. حالت مردمی بودنش هم بر جذابیت آن می افزاید . روحانیهای خوش ذوق و خوش صدا هم هستند که گاه به جای همین مداحها صحبت مختصری کرده و بعد مداحی می کنند.

تا اینجای کار ، مشکلی نیست . مشکل در بی سلیقگی برخی مداحها است که بی توجه به شرافت محل و بزرگی صاحب محل، اقدام به خواندن برخی اشعار و روضه های باصطلاح مکشوف می کنند! آنها گویی حضور امام را حس نمی کنند و بی ادبانه و گستاخانه از روضه های در و دیوار و.. سیلی و ...و غسل شبانه و..... امانت داری گل پیامبر و ... می خوانند! ذره ای ایمان به حضور حضرت کافی بود تا از این وقایع به اشاره و اجمال عبور کنند و شنونده را در درد تنهایی و غربت علی شریک نمایند.

این موضوع را با چند تن از مداحان برجسته مطرح کردم آنها با تایید نظر من معتقد بودند : که «برخی مداحها برای در آوردن اشک مردم حاضرند هر کاری بکنند!»

شعار صلوات در داخل حرم

حالا که سخن به اینجا رسید ، جا دارد از یک خطای رایج و عامیانه در حرمهای مطهر ائمه علیهم السلام هم یاد کنم و آن عربده کشی در اطراف ضریح برای دادن شعار صلوات است. خود شعار صلوات مستحب و پسندیده است ولی نحوه اجرای آن بستگی به شعار دهنده دارد و تاکنون کمتر دیده ام که شعار دهنده متوجه باشد که در محضر امام معصوم قدم گذاشته و حضور او را حس کند!

از آستان بوسی، تا ...!

بوسیدن آستانه (پاشنه درگاه) به نشانه ادب ، از رسوم ایرانی است. رسمی که جایی در آداب اسلامی ندارد! چیزی همانند دویدن مردم حیره به دنبال حضرت علی علیه السلام برای عرض ادب و احترام و به نشانه تکریم آنها از رهبرشان. آن حضرت ضمن کلامی که توام با محبت بود آنان را از انجام چنین اعمالی نهی فرمود و توجیه آنان را که می گفتند «ما به سبک ایرانیها از بزرگان خود چنین استقبال می کنیم» را نپذیرفت.

اکنون، باز هم ایرانیها به حرم مطهر او راه یافته و دست به اقداماتی می زنند که زمینه ساز خطاهای بزرگتر خواهد بود. اولا : بوسیدن درگاه ( پاشنه در ) و گذاشتن صورت بر زمین در هیچ یک از آداب زیارتی معتبر نقل نشده و البته بوسیدن عتبه ( در ورودی) در برخی زیارتنامه ها هست . ثانیا: در شرایط حاضر که جمعیت زیادی در حال ورود  و خروج هستند ، این عمل موجب راه بندان و مزاحمت برای آنان و ایجاد خطر برای خود آن فرد می شود. ثالثا: خطر عمده تر و بدتری که متاسفانه باید بدان اشاره کرد آن است که گاه این آستان بوسی، به سجده هم منتهی میشود! سجده ای به سویی غیر از قبله و برای تعظیم و بزرگداشت غیر خدا ( یعنی صاحب آن قبر مطهر) که یقینا چنین عملی حرام و موجب نارضایتی ائمه علیهم السلام خواهد بود. البته برای توجیه (وماستمالی !) چنین خطای بزرگ و نابخشودنی ، شیطان بهانه هایی را فراهم می کند و مثلا می گویند: سجده شکر ، به هر طرف باشد مانع ندارد. و کیست که نداند این سجده برای تعظیم صاحب قبر است نه شکر خدا! و ضمنا سجده های مستحبی ( مانند سجده شکر ) و نمازهای مستحبی را فقط در دو حالت می توان به سمتی غیر از قبله به جا آورد (یکی در حالتی که قبله را «نداند» هر چند با پرسیدن امکان پیدا کردن قبله باشد،اما در همان زمانی که نمی داند قبله کدام طرف است سجده یا نماز مستحبی را به هر سمت می تواند انجام دهد و این شرط در هیچ یک از حرمهای مطهر وجود ندارد چون جهت قبله از طرق مختلف منجمله سمت پیش روی قبر ، پیدا است؛  و دوم آن که نماز یا سجده به سمت قبله را به دلیلی «نتواند» ، مثلا در حال حرکت است ، یا در حال انتظار برای آمدن دوستش یا آمدن مشتری به داخل مغازه است و از این قسم! ) و هیچ یک از این دو حالت مجاز را در حرم های مطهر نداریم ، الا نماز در حال حرکت را. و این با سجده عامدانه به سمت قبر و یا نعوذبالله نماز خواندن عامدانه به سمت قبر که قبله هم نباشد، کاملا متفاوت است.

اشکال در سیستم صوتی صحن

در نجف ، سیستم صوتی صحن مطهر بسیار قدیمی و غیر علمی است. دو بلندگوی بوقی در دو طرف ایوان طلا و ... خلاصه صدایی آزاردهنده و گاه مبهم! بر این اشکال باید اشکال دیگری را هم بیافزایید و آن اشکال بعدی است؛ یعنی:

بی توجهی به  ضرورت خوش صدا بودن قاری و موذن

خیلی زشت و ناپسند است که در حرم امیر مومنان و سرسلسله ائمه هدی علیهم السلام ، صوت قاری قران و موذن ، برگزیده ترین صوت جهان تشیع نباشد! به نظر من باید قاریان برجسته شیعه را دعوت کنند تا به طور زنده به تلاوت و قرائت قران بپردازند . نه این که نوار ضبط شده ای را از یک قاری به طور مکرر هر روز پخش کنند . در طی سه روز اقامت ما در نجف، هر سه روز نوار تکراری سوره یوسف را که احسن القصص قرآن است گذاشته بودند،  با صوتی غم آلود و بسیار بی ربط به متن آیه!  مثلا تصور کنید که « قَالَ يَا بُشْرَى هَذَا غُلاَمٌ »را با چنان سوزی بخواند که شما نفهمید بالاخره گوینده بشارت می دهد یا حامل خبر غم انگیزی است؟!!.. برای دانستن آهنگ صوت او کافی است به گورستانها بروید و ببینید قاریان سر قبرها با چه صوت و آهنگی قرآن را قرائت می کنند!

موذن هم فرد خوش صدایی نیست و ظاهرا سرقفلی دارد که نمی توانند اذان را از دست او رها کنند!

خوابیدن در حرم و رواقها

خوابیدن در حرم و صحن و رواقهای نجف، تقریبا عادی است! برای تجدید وضو هم حوضچه های سنگی کوچکی در پشت سر در صحن مطهر گذاشته اند . بعد از طلوع آفتاب، صحنه درازکشیدن جماعت در صحن ، تداعی گر سوله ی معراج شهدا است!