توفیق بود تا در اواخر ربیع الاول و اوایل ربیع الثانی عازم عمره شوم. پیش از این در تیرماه 92 (شعبان – رمضان) مشرف شده بودم و تصور نمی کردم که تغییرات زیادی را در همه مسایل شاهد باشم!

متاسفانه تغییراتی که بوجود آمده همگی به نوعی رو به عقب محسوب می شوند! و برای مدیران کاروانها لازم است تا خود را برای روبرو شدن با آنها آماده سازند.برای همین منظور نکاتی را که به نظرم می تواند برای مدیران کاروانهای اعزامی در سال 92 و 93 مفید باشد ، ذکر می کنم:

1-      در فرودگاه تهران، مدیران باید با ارائه گذرنامه خود به بانک ملت شعبه فرودگاه ( بعد از گیت گذرنامه ) مراجعه نموده و ارز دریافت نمایند.

2-      ظرفیت اتاقهای دو تخته: از موارد صرفه جویی سازمان حج که منجر به کاهش قیمت عمره شده است، کاستن از تعداد اتاقهای دو تخته و افزایش اتاقهای سه تخته می باشد. به عنوان مثال: در سالهای قبل برای یک کاروان 145 نفره 53 اتاق دو تخته و 13 اتاق سه تخته (جمعا 148 تخت) در نظر گرفته می شد،( ص 193 کتاب قدم به قدم با مدیران ...)  که امسال این تناسب برای کاروان ما که 146 نفره بود به 47 اتاق دو تخته ( که دو اتاق آن متعلق به مدیر و معاون و روحانی است) و 18 اتاق سه تخته  ( جمعا 148 تخت) تغییر یافته است که با توجه به مصرف یک تخت در اتاق روحانی ، فقط یک تخت برای مانور باقی می ماند!

به این ترتیب ، مدیران بایستی نسبت به تنظیم اتاقها دقت لازم را مبذول نمایند.

3-      مشکلات گمرکی در فرودگاه جده: من از فرودگاه مدینه بی اطلاعم. ولی در فرودگاه جده، ناهماهنگی و بی نظمی زیادی مشاهده می شد. به گونه ای که فقط سه ترمینال برای ورود همه  زائران از همه کشورها در نظر گرفته شده بود که موجب تاخیر ، کندی، بهم ریختگی، بی نظمی، بلاتکلیفی و .. زائران می گردید و اتلاف وقت زیادی هم در پی داشت. ما حدود چهار ساعت پشت مصری ها معطل شدیم. برخی کاروانها کمتر از ما، و برخی کاروانها بیشتر از ما معطل شده بودند.

4-      پس از خروج از ترمینال، همین بی نظمی را در محوطه بیرونی شاهد خواهید بود! تا جائی که ممکن است مکان مناسبی برای استراحت کاروان یا تجمع آنان پیدا نکنید! به هر حال، تاخیرات مکرر کاروانها در خروج از گمرک موجب شده تا هماهنگی های ستاد جده برای آمدن اتوبوسها هم با مشکلاتی مواجه شود.

5-      خواب آلودگی رانندگان: افزایش تعداد کاروانها ( مدت سفر به 10 روز کاهش یافته و به همین دلیل تعدادکاروانها افزایش می یابد) باعث شده تا برخدمات زیربنایی آنها که به طور مشترک استفاده می شده، فشار وارد شود. (مثل ایستگاههای سلوم و الحرمین) و شرکتهای حمل و نقل تعداد ماموریتهای اعزامی شان افزایش یابد. این افزایش تعداد ماموریتها منجر به فشار بر رانندگان، کاهش مدت زمان استراحت آنان، افزایش امکان خرابی اتوبوسها، کمبود اتوبوس جایگزین و ..  در مسیر جده به مدینه؛ و مدینه به مکه خواهد شد.

     حفظ حواس جمعی از سوی سرگروه اتوبوسها، و داشتن پسته(!) و تنقلات برای بیدار نگهداشتن رانندگان بسیار مهم است. البته دریافت هدیه از سوی رانندگان در این سال، نسبت به دوره های قبل جدی تر و با اهمیت تر شده است. و باید مبلغی برای این منظور حدود 10تا 15 ریال در نظر گرفت.

6 -      در مسیر مدینه به مکه، سهمیه غذای رانندگان را در بن ها منظور نمی کنند. و ممکن است این امراعتراض راننده ها را در پی داشته باشد. برای این منظور در مدینه هنگام دریافت بن تکلیف را از ستاد جویا شوید.

   نکاتی که در طواف اول باید رعایت کنید:

7-      هیچ راهی برای بردن ویلچری ها ندارید. حتی اگر نیمه شب و زودهنگام به مکه برسید! فکر این که ناتوانها را همراه خود در حرکت اول ببرید، نکنید! اوضاع به کلی با سالهای قبل تفاوت دارد. ویلچری ها اجازه حضور در حیاط مسجد الحرام را ندارند. حتی اگر به طور قاچاقی بتوانید وارد شوید؛ حتما برای طواف کنندگان که در فشردگی مشغول طوافند، مزاحمت بسیاری ایجاد خواهید کرد.

8-    بیش از نیمی از مسجد الحرام تخریب شده و هیچ مکان مناسبی برای نشستن یا قرار گذاشتن در حیاط وجود ندارد. همه جاها نامناسبند! اما نامناسبترین مکان، برای تجمع ، پشت مقام ابراهیم ع است. این محل را فقط در طواف اول و طواف نساء انتخاب کنید و در سایر مواقع به زائران توصیه کنید در مکانهای دیگر مستقر شوند و این محل را برای نمازهای واجب طواف کنندگان خالی بگذارند.

9-   ورود به مسجد الحرام ، به صورت گروهی و کاروانی برای بار اول، باید از در شماره یک ( باب عبدالعزیز) یا زیرزمین بغل باب اجیاد (5) که علامت "قبو جاهز للصلاة " دارد صورت بگیرد. خوبی این مکانها آن است که از مقابل رکن یمانی وارد حیاط مسجدالحرام می شوید و می توانید کاروان را به آرامی به مطاف وارد کنید. با توجه به تعمیرات و ایجاد سازه جدید، سجده شکر را به محل مناسبی که کمی خلوت باشد و در محل عبور سایر زائران نباشد موکول نمائید. در این محل ، همچنین می توانید، به طور سریع حجر الاسود ، مهتابی سبزو حجراسماعیل را نمایش دهید. توجه داشته باشید که مهتابی سبز دقیقا در مقابل حجر الاسود نیست و کمی جلوتر نصب شده است!

10-   برای دستشویی رفتن، فقط دو نقطه باقی مانده است. یکی بیرون مروه ، و دیگری بیرون باب فهد و ملک عبدالعزیز( بین ابراج البیت و برج هیلتون یک خیابان است؛ اگر روبه مسجد الحرام بیایستید، زیرزمین سمت چپ توالت مردانه ، و زیر زمین سمت راست با فاصله، توالت زنانه است) همچنین در صحن بیرونی همین مکان، محلهایی برای وضو گرفتن زنانه و مردانه در نظر گرفته شده است.

11-   ویلچری ها باید حتما از بغل باب اجیاد (شماره 5) از روی رمپ اجیاد به طبقه بالا بروند. صف طولانی ای را منتظر بمانند  تا بتوانند وارد مطاف فلزی شوند. با هر ویلچر فقط یک نفر می تواند وارد شود. برخی از علما، طواف در طبقه دوم سازه فلزی را کافی نمی دانند و معتقدند باید نایب او در طبقه همکف برایش طواف کند. برای این امر بهتر است تلفنی با شماره عربی در اختیار طرفین باشد که بتوانند همدیگر را پیدا کنند. البته عملیات ساخت طبقه اول سازه فلزی هم دارد به پایان می رسد و این مشکل در طبقه اول ان شاءالله وجود ندارد و طواف در این طبقه احتمالا کفایت خواهد کرد. بهترین ساعت برای اعزام ویلچری ها، ساعت 10 شب است. زیرا در این ساعت شیفت اتوبوسها عوض شده و زائران هم شام خود را خورده اند و هنوز گروههای ورودی از مدینه به مکه نرسیده اند.

12-   ساعت تعویض شیفت اتوبوسها بین 9 تا 9 ونیم صبح و شب است.

13-   خروج آب زمزم در فرودگاه با مشکلاتی مواجه است و فقط بسته های کوچک را به عنوان آب آشامیدنی همراه خود می توانند حمل کنند. سایر بسته های آب زمزم را حتی اگر وکیوم شده باشد، اجازه نمی دهند همراه بار مسافر برود (البته در صورتی که متوجه شوند! و یا مامور نگهبان در اشعه ایکس دقت کند!) تنها بسته های مجاز برای خروج آب زمزم ، با مارک "سقیا زمزم" است که قطعا وابسته به خاندان سلطنتی است. قبلا در فرودگاه جده فروشگاه سقیا زمزم وجود داشت، ولی در سفر ما این فروشگاهها را جمع کرده بودند. کسانی که مایل به خرید این بسته ها هستند ( بویژه کاروانهای اهل سنت) باید در مکه اقدام نمایند. آدرس این فروشگاهها را در برگه ای که از ستاد مکه هنگام ثبت اطلاعات پرواز می گیرید، مشاهده خواهید کرد.

14-   اعلام حضور در جده ، لازم است. اما در مدینه و مکه بر عهده مدیر ثابت هتل است.

15-   کد کاربری و رمز ورود به سایت کارگزاران را با خود ببرید. زیرا ورود به سامانه سمفا (ارزشیابی) فقط با این کد امکانپذیر است . قبل از خروج از مدینه و مکه باید فرمهای ارزیابی را پر کنید. در هنگام پر کردن فرمها دقت کنید که همه خدمه ، عالی اند! همین که حاضر شده اند در این کسوت خدمت کنند، عالی اند! برای کسانی امتیاز پایین تر بزنید که براستی باید پایین تر بگیرند!

16-   برای تلاوت قرآن به طور دستجمعی بهترین مکان، در طبقه دوم مقابل رکن یمانی است. ولی این محل هم ممکن است شلوغ باشد. باید رعایت حال سایر کاروانهای را نیز بکنید.

17-   زمان پنج روزه، برای اقامت در مکه و مدینه اجازه انجام بسیاری اقدامات گذشته را نمی دهد. انجام عمره مجدد (که از عادتهای عجیب و غریب اهل سنت است و متاسفانه به شیعیان هم سرایت نموده ) یا رفتن به غار حراء ( برای جوانان) و .. را محدود نمائید.

18-   چنانچه در روز آخر ماه قمری محرم می شوید؛ دقت کنید که کاروانتان را بعد از نماز مغرب و عشاء محرم نمائید! به این ترتیب، برای خروج از حرم و رفتن به زیارت دوره در مکه، نیازمند انجام عمره مجدد، یا محرومیت از رفتن به منطقه عرفات نخواهید شد.

19-   قیمت اجناس در عربستان نسبت به دو سال پیش به طور محسوسی افزایش یافته است. لباسهای باوارث و اجناس تاپ تن و بن داود با کیفیت بسیار پایین تر و قیمت بالاتر عرضه می شوند. اگر دنبال اجناس کیفی تری می گردید، در عزیزیه باید به ردتاغ ، باوراث بلازا، سیتی سنتر؛ و در شارع حجون به الحربی و مانند آن مراجعه نمائید. قیمت لباسهای خوب بالاتر از 50 ریال و معمولا حدود صد تا دویست ریال است! اگر برای خانواده تان لباس می خواهید بخرید حتما اندازه دقیق بدن آنها را داشته باشید.

20-   برای زیارت قبر مادر مومنین ، حضرت خدیجه س ، می توانید در ساعت هفت صبح ، از شارع مسجدالحرام کنار مسجد جن ، وارد مقبره ابوطالب شوید و با طی مسیر از زیر سایبان، و عبور از زیر خیابان حجون به کنار دیوار سفید و پنجره های سبز بروید.( مقابر قریش) در کنار سومین پنجره، قبر مادر مومنین حضرت خدیجه س است.( التماس دعا)

21-   در مدت حضور ما در مدینه، دو روز بقیع را به کلی بستند! سبب این امر را نفهمیدیم. گفته شد که کاروانی از زنجانی ها در بقیع سینه زنی و نوحه خوانی براه انداخته بودند! راست و دروغش را نمی دانم. اما بیاد دارم در زمانی که مدت طولانی در مدینه اقامت داشتم، ماموران بقیع هر از چند گاهی به زائران ایرانی فرصت می دادند تا بلند بلند زیارت بخوانند و نوحه سرایی کنند. آنها از این صحنه ها فیلمبرداری کرده ، و همین امر را مایه اعمال فشار بر ستاد عمره و مقامات ایرانی می کردند. ( که گفتن آن چندان خوشایند نیست!)   هر گاه با فشار ماموران در بقیع روبرو شدید، بعید نیست که کاروانهای ایرانیان در روزهای قبل عامل افزایش این فشار شده باشند! البته آنها برای افزایش محدودیتها به دنبال بهانه می گردند ولی همیشه هم ایرانیها مقصر نیستند!

22-   چنانچه کاروان شما از نوع ارزان قیمت باشد، ممکن است با مشکل عجیبی روبرو شوید! پیشنهاد می کنم قبل از سفر و در جلسات آموزشی تعداد دقیق بیسوادان را پیدا کنید. بیسوادانی که فاقد همراه باسواد باشند، از ناتوانهای ویلچری برای شما بیشتر دردسرآفرینی خواهند کرد!

23- سالهای قبل، ماموران سعودی اجازه تجمع و ایستادن کاروانهای ایرانی را در بین الحرمین نمی دادندو علت آن را " سد معبر"! اعلام می کردند. دو سال است که همین محل توسط دستفروشان و بساطی ها  به دستور ماموران امر به معروف ، سد معبر شده ! تا جایی برای تجمع کاروانهای ایرانی نباشد! جالب است که خانمها وقتی روضه ی بیت الاحزان را می شنوند، خیلی به مردم مدینه زمان قدیم بد و بیراه می گویند! اما خودشان در کمال بی غیرتی از دستفروشانی که با اجازه ماموران سعودی مانع احترام به ائمه بقیع می شوند، خرید می کنند!

24- در حیاط مسجد النبی ص روبروی گنبد سبز، کاروانهای ترکیه می نشینند و پشت به قبله و رو به گنبد به توضیحات مدیر کاروان گوش می دهند. به نظرم ، تجمع در بین آنها بدون روضه خوانی،می تواند از شر ماموان سعودی به دور باشد.